Aminokislotlar: Tovuqlar uchun zaruriy va cheklovchi aminokislotlar

Aminokislotalar oqsillarning asosiy qurilish bloklaridir. Tovuqlar iste'mol qilgan oqsillar tanada so'nilishi va foydalanilishi uchun turli aminokislotalarga parchalanishi kerak. Har qanday ayni bir aminokislotaning etishmasligi tovuq tanasida oqsil sintezini buzadi, bu esa o'sishning sekinlashishiga, vaznning kamayishiga, jismoniy zaiflikka, tuxum berish darajasining pasayishiga va boshqa salbiy oqibatlarga olib keladi, natijada iqtisodiy zararlar vujudga keladi.

Oqsillarni tashkil qiluvchi aminokislotalar ikkita katta guruhga bo'linadi. Birinchi guruh — bu tovuqning tanasi sintez qila olmaydigan yoki hatto sintez qilsa ham, sintez tezligi va miqdori tovuqning ehtiyojlarini qondirish uchun yetarli bo'lmagan aminokislotalardan iborat; shu sababli ular ozuqaga qo'shilishi kerak va **asosiy aminokislotalar** deb ataladi. Ikkinchi guruh — bu tananing ehtiyoji kam bo'lgan yoki boshqa moddalardan ichki ravishda sintez qilinishi mumkin bo'lgan aminokislotalardan iborat; ular ozuqaga qo'shilmasa ham bo'ladi va **noasosiy aminokislotalar** deb ataladi.

Hozirda tovuqlar uchun 13 ta aminokislota asosiy sifatida tan olingan: arginin, lizin, gistidin, metionin, sistin, triptofan, fenilalanin, tirosin, leytsin, izoleytsin, treonin, gliutsin va valin. Ulardan lizin, metionin va sistin — tovuq ozuqasini tayyorlashda odatda birinchi navbatda hisobga olinadigan aminokislotalardir.

Asosiy aminokislotalarning tasnifiga qo‘shimcha ravishda, aminokislotalar tizimida **cheklovchi aminokislotlar** tushunchasi ham muhim ahamiyatga ega. Chunki hayvonlarga turli aminokislotalar aniq, doimiy nisbatda kerak bo‘ladi. Shu sababli, ayrim aminokislotaning yetishmasligi holatida organizm boshqa mavjud aminokislotalarning faqat proporsional qismini ishlatoladi; qolgan qismi sarf bo‘lib ketadi. Bu aminokislotlar — ya'ni yetishmaslikka moyil bo‘lgan va shu sababli boshqa aminokislotalarning ishlatilishini cheklaydigan aminokislotlar — **cheklovchi aminokislotlar** deb ataladi. Tovuqlarga odatda beriladigan kukuruz-soya unli pishirilgan oziqda metionin **birinchi cheklovchi aminokislotadir**, lysin esa **ikkinchi cheklovchi aminokislotadir**; shu sababli oziq aralashmalarini tayyorlashda ushbu ikkita aminokislotaga alohida e'tibor berish kerak.